A|B|C|D|E|F|G|H|I|J|K|L|M|N|O|P|Q|R|S|T|U|V|W|X|Y|Z

 

R

 

Râdhâ: zie R â d h â r â n î.

Râdhârânî, S'rimate: jeugdvriendinnetje van K r i s h n a ookwel Râdhâ genoemd, koeherderinnetje uit V r i n d â v a n a. Staat voor de zuivere liefde van en voor K r i s h n a. De reden van de waanzin van Heer C a i t a n y a die zich helemaal inleefde in haar liefde (zie G o p î en verschillende bhajans over haar).

- Eeuwige metgezellin van K r i s h n a, persoonlijke gedaante van Zijn innerlijke geluks-energie. Ze belichaamt de volmaakte liefde en toewijding voor de Heer.

- Het Sanskriet woord râdhana betekent: gunstig stemmen, verzoenen; genoegen, bevrediging, verkrijgen, verwerven; het middel of het instrument om iets te bereiken, aanbidding; en het woord ârâdha betekent bevrediging, eerbetoon.

- S'rî Hayes'var das, de nederlandse vertaler van P r a b h u p â d a 's werk, zegt in zijn commentaren: 'Het woord "gediend" in al zijn intensiteit is de vertaling voor het Sanskrit woord ârâdhika in 10.30.28, hetgeen voor de sandhi (de vloeiende verbinding aan het eind van een woord met het begin van het volgende woord) is ingekort tot râdhika. Met dit woord wordt indirekt de heilige naam van Râdhikâ onthuld van K r i s h n a's eeuwige gezellin S' r î R â d h â: voor het overige schittert de naam van Râdhikâ door afwezigheid in het Bhâgavata Purâna.'

Râga: gehechtheid, voorkeur, tegenhanger van afkeer (d v e s h a). Een k l e s' a.

- Een muzikale stemming, noot, harmonie, melodie. Er zijn zes hoofd-râga's om een bepaald gevoel op te roepen.

- Kleuren, verven.

- Kleur, tint.

- Roodheid, ontsteking.

- Liefde, genegenheid, sympathie voor iets.

- Hevig verlangen, belangstelling, plezier, genieten van.

- Kruiden, specerij.

- Tweede dochter van A n g i r a s.

- Zon of maan.

- Een prins of dochter.

Râgânuga-bhakti: toewijding van gevorderden die spontane liefde voor K r i s h n a hebben opgevat; gehecht zijn geraakt. Ookwel b h a j a n a genoemd (tegenover arcanâ-bhakti; tempel-toewijding met m u r t i's; zie verder v a i d h i - b h a k t i en s â d h a n a - b h a k t i). Vorm van p a r â - b h a k t i, staande tegenover v i d d h a - b h a k t i.

Râjasûya-yajña: ('de koning onder de offerplechtigheden') Vedisch offer bij de troonsbestijging van een vorst en bedoeld om zijn opperheerschappij over alle andere vorsten te bewijzen (zie 10: 72).

Râkshasa's: bepaald soort demonen, wildemannen, ookwel a s u r a's genoemd, een begrip met een ruimere betekenis dat een ieder aanduidt die zich niet aan de regels houdt en slechts op genieten uit is en daarnaast ook de demonen aanduidt die zich openlijk tegen de godsdienstige beginselen verzetten en kwaadaardigen die tegen K r i s h n a vechten.

- Mensen-eters.

Râma (vreugde-bron) de Hoogste Genieter of oneindig Gelukzalige.

- Incarnatie van K r i s h n a (V i s h n u - t a t t v a), ookwel Râmacandra genaamd: de V i s h n u - a v a t â r a die samen met H a n u m â n en zijn apen-horden en Zijn eeuwige metgezel en broer L a k s h m â n a (zie S a n k a r s h a n, B a l a r â m a en N i t y â n a n d a) de demon R â v a n a, versloeg om S î t â te bevrijden, Zijn vrouw die door de demon was ontvoerd (zie 9. 10 en 11).

- Andere naam van B a l â r a m a.

- Andere naam voor U s' a n â.

- Een andere naam voor P a r a s' u r â m a.

Râma-râjya: volmaakte v e d i s c h e monarchie naar voorbeeld van de regering van Koning R a m â c a n d r a, de a v a t â r a van K r i s h n a als ideale vorst.

Râsa-lîlâ: de z.g. râsa-dans (râsa betekent spel of sport of dans). Beroemde dans van K r i s h n a en de g o p î's 's nachts buiten in V r a j a (de streek waar Hij opgroeide). Erotisch beladen. Reden van de grote bekendheid van het B h â g a v a t a m, m.n. hoofdstuk 33 van het tiende Canto of het summum bonum, in India.

Râvana: een machtige demon genaamd tien-kop, die een trap naar de hemel wilde bouwen en de straten met goud wilde plaveien, maar door K r i s h n a in diens R â m a - incarnatie werd gedood nadat hij S î t â ontvoerd had (zie ook R a m â y a n a en H a n u m â n en 9: 10).

Raghu: voorvader van R â m a c a n d r a wiens dynastie ook wel de raghu-dynastie wordt genoemd.

Raghavas: afstammelingen van koning R a g h u, met name R â m a en L a k s h m â n a.

Rajas, Rajo-guna: de geaardheid hartstocht (zie g u n a's).

Rajo-guna: de geaardheid hartstocht der stoffelijke natuur (zie ook: g u n a's, B r a h m â).

Ramâ: goed geluk, fortuin, de schittering, de weelde, een andere naam voor L a k s h m î, de godin van het geluk.

Ramâyana: ('het pad van R â m a'): het epos over de a v a t â r a  S' r î  R â m a van de hand van V â l m î k i die jeugdig verbannen naar het bos met S î t â, Zijn echtgenote, de strijd opvat tegen R â v a n a, een demonisch heerser en zo Zijn koninkrijk verwerft (zie links).

Rantideva: een koning er beroemd om b r a h m â l o k a te hebben bereikt in het aan gasten en zelfs honden weggeven van zijn laatste beetje voedsel na een lange periode van schaarste (9.11).

Rasa (letterlijk: smaak, emotionele relatie, relatie-stroom): relatie in staat van vervoering, het hebben van emoties met K r i s h n a; verhouding van de Heer met de levende wezens (zie ook v i s h a y a):

Zeven indirekte (door S' r î l a  R û p a  G o s v â m î in de B h a k t i  R a s â m r i t a  S i n d h u 2.5.115 - 116):

woede (r a u d r a),
verwondering (
a d b h u t a),
schrik (
b î b h a t s a),
gruwel (
b h a y â n a k a),
humor (
h â s y a),
ridderlijkheid (
v î r a) en
mededogen (
d a y â)

en vijf direkte hoofd rasa's:

de neutrale (s' a n t a),
de dienaar-Heer-relatie (
d â s y a),
vriendschap (
s â k h y a),
de ouder-kind relatie (
v â t s a l y a)
en de amoureuze relatie (
s' r i n g â r a).

Echtelijk (mâdhurya) onderscheidt men s' r i n g â r a in

- svakhya, volwassen en
- parakhya, jeugdig. Indirekt wil zeggen vertekening in tijdelijkheid. Direkt wil zeggen ten volle ervaren in staat van verlossing.

- Ook vermeld in het B h â g a v a t a m in vers 17 van hoofdstuk 43 waar V y â s a de verschillende gemoedsgesteldheden beschrijft onder de toeschouwers als K r i s h n a naar voren komt om te worstelen voor gerechtigheid in het worstelperk van K a m s a, verklaard door S' r î l a  S ' r î d h a r a  S v â m î met het citeren van het volgende vers:

raudro'dbhutas'ca s'ringâro
hâsyam vîro dayâ tathâ
bhayânakas'ca bîbhatsah
s'ântah sa-prema-bhaktikah

"(Er zijn tien verschillende gemoedsgesteldheden:) woede (zoals de worstelaars het zien), bewondering (zoals de mannen het zien), aantrekking in echtelijke liefde (de vrouwen), lachen (de koeherders), ridderlijkheid (de koningen), genade (Zijn ouders), verschrikking (K a m s a), afschuw of verachting (de onintelligenten), vredige neutraliteit (de y o g î's) en liefdevolle toewijding (de V r i s h n i's)."

- Ook in vijven in het B h â g a v a t a m 7.1: 30-32 beschreven als: (30) 'Van het in lust, weerzin, angst, genegenheid en toewijding hebben van een geest verzonken in het Allerhoogste, hebben velen de zonde opgegeven en daardoor het pad der bevrijding bereikt. (31) De g o p î's met hun lustige verlangens, K a m s a uit angst, S' i s' u p â l a en anderen in hun hatelijkheid, vele Koningen door hun verwantschap, K r i s h n a's familie uit genegenheid en u en wij middels de b h a k t i deden dat ook o Koning. (32) Wie dan ook behalve dan V e n a zal op één van deze vijf manieren in respect voor de Oorspronkelijke Persoon te werk gaan en daarom moet men op welke manier ook bezig zijn geest op K r i s h n a fixeren.'

- S' r î l a  B h a k t i s i d d h â n t a S a r a s v a t î  T h h â k u r citeert de volgende vedische uitspraak: 'raso vai sah rasam hy evâyam labdhvânandî bhavati'. "Hij zelve is rasa, de smaak of gemoedsgesteldheid van een bepaalde relatie. En zeker zal iemand die deze rasa bereikt een ânandî worden, vol van gelukzaligheid." (Taittirîya Upanishad 2.7.1).

- S' r î l a  B h a k t i s i d d h â n t a  S a r a s v a t î citeert nog een vers om het woord rasa te verklaren:

vyatîtya bhâvanâ-vartma
yas'camatkâra-bhâra-bhûh
hridi sattvojjvale bâdham
svadate sa raso matah

"Dat wat het verstand te boven gaat, vol van verwondering is en in het hart wordt gekoesterd stralend van goedheid - dat kent men als rasa."

- Monier williams woordenboek: (...) de smaak of het karakter van een werk, de gemoedsgesteldheid of het sentiment dat er in overheerst (van 8 tot 10 Rasa's is er over het algemeen sprake, te weten. {s'ringâra}, liefde; {vîra}, heldhaftyigheid; {bîbhatsa}, afschuw; {raudra}, boosheid of woede; {hâsya}, hilariteit; {bhayânaka}, schrik; {karuna}, medelijden; {adbhuta}, verwondering; {s'anta}, rust en tevredenheid; {vâtsalya}, ouderlijke liefde; de laatste of de twee laatste worden soms ook wel weggelaten.

- Het sap van planten, vruchtensap, welke vloeistof ook, het beste of het fijnste of belangrijkste deel van iets, de Essentie, het merg, elixer, soep, serum, semen.

Ratha-yâtrâ: wagenfestival waarop K r i s h n a als Heer J a g g a n â t h a op een kar door de stad wordt gereden, voortgetrokken door de toegewijden.

Raudra: woede als r a s a (indirekt, zie aldaar).

Recaka: de fase van de uitademing (zie p r â n â y a m a, p û r a k a, k u m b h a k a).

Regulerende beginselen (zie ook: v i d h i): met deze term duidt men de regels en bepalingen aan waaraan iedereen die geestelijk vooruit wil gaan zich strikt dient te houden. Men kent ze in soorten naar gelang de verschillende aspekten van het geestelijk leven, maar de belangrijkste, waaraan elk beschaafd mens zich van nature houdt, dus zeker de mens die naar zelfverwerkelijking streeft, zijn de vier volgende:

1) Geen vlees, vis of eieren eten, mededogend zijn maar achting hebben voor alle levende wezens (zie d a y â en a h i m s a);

2) Geen enkel verdovend, opwekkend of bedwelmend middel gebruiken (drugs, alkohol of zelfs koffie, thee, tabak enz.), maar achting hebben voor de natuurlijke orde en de Absolute Waarheid van Zijn schepping (zie s a t h y a, k â l a en p u r u s h a);

3) Zich niet inlaten met ongeoorloofde seks maar trouwhartig delen en zuiver zijn van geest en lichaam (zie p r e m a, d â n a en s' a u c a, geen seks om de seks, niet buiten het huwelijk om, en binnen het huwelijk alleen seks voor het verwekken van een kind);

4) Zich niet overgeven aan kansspelen, niet meer eten of bezittingen vergaren dan nodig is maar veeleer boetvaardig zijn, de noodzaak niet voorbij streven, weten waar en waneer te stoppen (zie t a p a s en b h â g a v a t a  d h a r m a).

Ribhu's (ribhu betekent: slim, handig, inventief, voorkomend) een kunstenaar, iemand die met ijzer werkt, een smid, iemand die rijtuigen bouwt.

- Naam van drie semi-goddelijke wezens Ribhu, Vâja en Vibhvan, waarvan de naam van de eerste van toepassing is op hen allen; door sommigen geacht als staande voor de drie seizoenen van het jaar; men veronderstelt dat ze zich in de sfeer van de zon bevinden, en dat ze de kunstenaars zijn die de paarden van Indra gestalte gaven, het rijtuig van de A s'v i n s maakten, en de wonderkoe van B r i h a s p a t i; ze maakten hun ouders jong, en volbrachten vele wonderwerken. Ze verschijnen veelal ten tonele in samenhang met I n d r a.

Rishi (rshi): ('ziener') wijze, vedisch geleerde (zie ook m u n i, v i p r a, s â d h u, m a h â r i s h i).

- Uit de oorspronkelijke B r a h m â werden de zonen: M a r î c i, A t r i, A n g i r â, P u l a s t y a, P u l a h a, K r a t u, B h r i g u, V a s i s h t h h a, D a k s h a en de tiende, N â r a d a, geboren (3.12: 22). D a k s h a, N â r a d a en B h r i g u niet meerekenend spreekt men ook wel van de zeven wijzen, die telkens per m a n v a n t a r a weer van naam verschillen (zie ook 8.13).

- K a s' y a p a, A t r i, V a s i s h t h h a, V i s' v â m i t r a, G a u t a m a, J a m a d a g n i en B h a r a d v â j a zijn de namen van de zeven wijzen onder de huidige M a n u V a i v a s v a t a ook wel bekend als S' r a d d a d e v a (8.13: 5).

Rishabha: 'de beste', a v a t â r a Heer Rishabha was als koning een voorbeeld maar werd als a v a d h û t a verkeerd begrepen (zie 5.4-5 en m â y â v â d a). Hij had honderd zonen waarvan de n a v a - y o g e n d r a's de bekendste zijn.

- Van hen was daadwerkelijk de oudste, B h a r a t a, een grote beoefenaar van de y o g a; hij had de beste kwaliteiten en het was door hem dat de mensen dit land B h â r a t a - v a r s h a noemden (5.4: 9).

- Als de zoon van Koning Nâbhi (de spil) werd Hij geboren als Rishabha (de beste) uit Sudevi om te gaan voor de zekerheid van het uitgebalanceerd zijn in de aangelegenheid van de y o g a (2.7: 10).

- Onder de tiende M a n u zal van Âyusmân, uit de schoot van Ambudhârâ, Rishabhadeva, een gedeeltelijke incarnatie van de Allerhoogste Heer, zijn geboorte nemen en van hem zal Adbhuta al de weelde van de drie werelden genieten (8.13: 20).

Rita: (juist, gerecht, geschikt, passend, toepasselijk, capabel, moedig, eerlijk; gevestigde orde, wet, regel; goddelijke wet, geloof, goddelijke waarheid) term gebruik in contrast met anrita om het ware en het valse aan te duiden, het echte en het onechte (zie ook s a t - a s a t, 8.7: 25, 11.28).

- Rita zo zegt men is het leven van wat er overbleef (7.11: 18).

- Een nakomeling van M i t h i l a: Vijaya's zoon heette Rita (9.13: 25).

- Câkshusha Manu; de zesde M a n u schonk vrij van hartstocht via zijn koningin Nadvalâ de wereld een zoon, Rita, een van twaalf zonen (4.13: 15-16).

Ritvik: een priester of ritvij zijn; er zijn er vier van:

- De hotâ priester (hij die de uitgietingen in het vuur doet en de R i g V e d a verzen zingt).

- De brahma priester (die de gang van zaken bewaakt).

- De adhvaryu priester (die de Y a y u r - m a n t r a's zingt om het offer in te leiden met het gereed maken van het offerperk, het altaar etc.).

- De udgâtâ priester (die de S â m a - v e d a hymnen zingt) (zie 9.11: 2).

- De drie vormen van offeren worden uitgemaakt door de drie V e d a 's die de verzen bij het offeren gebruikt door de hotâ, de advaryu en de udgâtâ-priester aanreiken.

Rohinî: de moeder van B a l a r â m a, K r i s h n a's oudere broer. Een andere vrouw van V a s u d e v a.

- De naam van een vrouw van K r i s h n a, die naar verluid degene was aan het hoofd van de zestienduizend prinsessen vastgehouden door B h a u m â s u r a.

Romaharshana: een leerling van V y â s a d e v a, een p r a t i l o m a, leiding gevend aan de grote offerplechtigheid in het N a i m i s h a woud, waar B a l a r â m a, op bedevaart met K u r u k s h e t r a op handen, hem 'dood' sloeg met een grasspriet vanwege zijn onbeschoftheid niet op te staan bij Zijn aankomst. Zijn zoon S û t a d e v a  G o s v â m î nam de vedische verantwoordelijkheid over voor de p u r â n a (zie 10: 78).

Rûpa: vorm, gedaante (zie ook v i g r a h a, zie b.v. 12.11: 14-15).

Rûpa Gosvâmî: auteur van de B h a k t i - r a s â m r i t a - s i n d h u. Vertaald en bewerkt door S w a m i P r a b h u p â d a als de Nectarzee van Zuivere Liefde.

- Eén van de z.g. zes g o s v â m î's van V r i n d â v a n a; de belangrijkste volgelingen van Heer C a i t a n y a M a h â p r a b h u. Ze stelden Zijn leer op schrift en gelden behalve als intieme leerlingen als grote wijzen (zie: Nâma-sankîrtana, Sadgosvâmî Âshthaka, en Je Anilo).

 Rudra: 'de schrikwekkende': een andere naam voor S' i v a, of de elf mindere expansies van zijn mannelijke helft.

- In de Vâyu-purâna dragen de Rudra's de namen: Ajaikapad, Ahir-budhnya, Hara, Nirrita, Îs'vara, Bhuvana, Añgâraka, Ardha-ketu, Mrityu, Sarp en Kapâlin.

Rukmî: (van rukma: 'van goud, dat wat helder en stralend is'): de broer van R u k m i n î en zoon van Bhîshmaka, een bondgenoot van J a r â s a n d h a en S' i s' u p â l a samenspannend tegen K r i s h n a en verslagen door K r i s h n a die hem echter niet doodde (zie 10.54).

Rukminî: de dochter van de koning van Vidarbha of Bhîshmaka: R u k m i n î, de eerste vrouw van K r i s h n a (zie ook V a i d a r b h î). Ze werd ontvoerd voordat ze moest trouwen met S' i s' u p â l a (zie 10: 53).

 

  Doorzoek het Lexicon

 

Sanskriet Woordenboek

 

S'rîmad Bhâgavatam | Bhagavad Gîtâ | Zingende Filosoof
 

 

Feed-back | Links | Downloads | MuziekAfbeeldingen | Wat is er Nieuw? | Zoeken | Donaties